Ο όσιος Θεόδωρος, ο και Σαββαΐτης αποκαλούμενος, γιατί ασκήθηκε στη μονή του αγίου Σάββα στα Ιεροσόλυμα, αλλά και Εδέσσης λεγόμενος, γιατί εξελέγη επίσκοπος στη Μητρόπολη της πόλεως Έδεσσα της Συρίας, έζησε κατά τον έβδομον αιώνα και ήταν γνωστός ως “μεγάλος ασκητής”. Υπήρξε πνευματικότατος και θεωρητικότατος, όπως καταφαίνεται τόσο από τα “Εκατό Κεφάλαια”, όσο και από το “Θεωρητικό”, που απ’ όλα τα έργα του ενσωμάτωσαν μόνον αυτά οι συντάκτες της Φιλοκαλίας.
Στα “Εκατό Κεφάλαια” απαντούμε συχνά: “όπως είπε ένας από τους αρχαίους”, πράγμα που σημαίνει ότι εκμεταλλεύεται την πείρα των προγενεστέρων ασκητικών Πατέρων και την αναχωνεύει στην προσωπική του πείρα, ως σύμφωνη, αλλά και για περισσότερη κατοχύρωση της διδασκαλίας του. Υπάρχουν ολόκληρα κεφάλαια ελαφρώς τροποποιημένα που αποτελούν μεταγραφές από τον Ευάγριο και τον άγιο Μάξιμο, τα οποία όμως αποβαίνουν το θεμέλιο άλλων δικών του κεφαλαίων.

Σπουδαιότατα τα σαράντα κεφάλαια του οσίου πατέρα μας Φιλοθέου. Οι ανθολόγοι της Φιλοκαλίας τα είδαν “γεμάτα πνευματική σοφία” και σαν “γνώμονα νήψεως και καθαρότητος της καρδίας”. Και πράγματι, κάθε κεφάλαιο και ένα πνευματικό μαργαριτάρι.
Γνήσιο τέκνο του Όρους Σινά, με τα 40 κεφάλαια συμπυκνώνει όλη την ησυχαστική και πνευματική σιναϊτική παράδοση, όλες τις πατερικές μοναστικές εμπειρίες, όπως τις εκθέτει στην ουρανοδρόμο Κλίμακά του ο μεγάλος δάσκαλος του μοναχισμού, κοινοβιακού και ησυχαστικού, άγιος Ιωάννης. Όπως όλοι οι ησυχαστές, δίνει έμφαση στην εσωτερική εργασία με την αδιάλειπτη νοερά επίκληση του ονόματος του Κυρίου Ιησού, στις πνευματικές θεωρίες και στο χαροποιό πένθος, δηλαδή τη μνήμη του θανάτου. Το 6ο κεφάλαιο είναι ασυγκρίτου πνευματικού κάλλους, όταν ο Όσιος περιγράφει την ομορφιά της μνήμης του θανάτου, την αγάπη του να κρατήσει τη μνήμη αυτή κοντά του, αυτή τη “θυγατέρα του Αδάμ”, να την κάνει σύζυγό του, να κοιμάται μαζί της και να συνομιλεί πάντοτε για τα μετά τον θάνατο. Αλλά, με στεναγμό ομολογεί, ότι δεν τον άφησε να ικανοποιήσει το θείο πόθο του η σκοτεινή του διαβόλου θυγατέρα, η λήθη.
Ο όσιος Φιλόθεος, σαν τους προ αυτού πνευματικούς πατέρες, ακολουθεί τις ασκητικές μεθόδους των, τη σιωπή και την περιεκτική εγκράτεια, τη μελέτη των παθών του Κυρίου, την ταπείνωση και τα δάκρυα σαν μέσα καθάρσεως της ψυχής. Κυρίως θεωρεί την ταπείνωση σαν θεϊκή αρετή, αφού αυτή ντύθηκε σε όλο το βίο Του ο Κύριος Ιησούς, υπογραμμίζοντας την αθλιότητα της υπερηφανείας, από την οποία έπεσαν οι άγγελοι και ο Αδάμ.

ΕΠΙΣΤΟΛΑΙ ΠΡΟΣ ΜΟΝΑΣΤΑΣ ΚΑΙ ΚΟΣΜΙΚΟΥΣ Προς νέον ερωτήσαντα περί της “ευχής” Προς τον αυτόν περί της ευχής, και απόκρισις ερωτήσεων Προς Μοναχόν εισερχόμενον εις το στάδιον της αθλήσεως Παιδί μου, εάν προσεχής ό,τι σου γράφω Μη ενδύεσαι μόνον με φύλλα Γράφεις δια τον θυμόν εις του άφρονος την καρδίαν Άκουσον ένα γεγονός όπου έγινεν εις εμένα Δεν τα υπομένεις όλα…

Ένας σύγχρονος άγιος. Ο όσιος Ιάκωβος (Τσαλίκης). Ηγούμενος της Ιεράς Μονής Οσίου Δαυΐδ Γέροντος. Ένας από τους συγχρόνους του πνευματικού στύλους είναι ο πρόσφατος αγιοκαταταχθείς όσιος Ιάκωβος (Τσαλίκης), Ηγούμενος της Ιεράς Μονής Οσίου Δαυΐδ. Απλός και αρχοντικός, ασκητής ακραίος και ευαίσθητος, βιαστής διηνεκώς της φύσεώς του και με βαθειά εσωτερική ευγένεια, άνθρωπος με φόβο Θεού αλλά και με ταπεινή παρρησία,…